ارزشیابی کیفی توصیفی : ارزشیابی مراقبت محور

دکتر محمد حسنی عضو هیئت علمی پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش

ویژگی مهم و اساسی این الگوی ارزشیابی بیشتر در اشتراکش با رویکرد ارزشیابی برای یادگیری و ارزشیابی به مثابه یادگیری است. ماهیت این رویکرد که الگوی ارزشیابی کیفی توصیفی از آن بهره جدی برده است نوعی تفکر مراقبتی است. تفکر مراقبتی یک از انواع تفکر است که برای اولین بار توسط متیو لیپمن، مبدع برنامه آموزش فلسفه به کودکان، مطرح شده است. با در نظریه اخلاقی مراقبت محور که توسط دو دانشمند زن آمریکایی به نام های گلیکان و نادینگر ارائه شده است ارتباطي نيز دارد.

در واقع این رویکرد ارزشیابی و هم چنین الگوی ارزشیابی کیفی توصیفی با وجه اخلاقی حرفه معلمی ارتباط وثیقی برقرار می کند.به این معنا که از منظر اخلاقی یکی از اصول حرفه معلمی مراقبت از رشد کودکان است. برخی از صاحب نظران تفکر مراقبتی را جز ذات عمل معلم تلقی می کنند. منظور از تفکر مراقبتی همان حمایت همه جانبه از دانش آموز است. بهترین وجه این حمایت زمانی است که معلم با رصد فرایند یادگیری به دانش آموازن برای حرکت پویاتر در مسیر یادگیری یاری می رساند یعنی از دانش آموزان در مسیر یادگیری مراقبت می کند. بی تردید این مراقبت همراه است با احترام به دانش اموز و برقراری رابطه انسانی و مبتنی بر احسان و نیک خواهی. . معلم با این تفکر مراقبتی در سایه ارزشیابی کیفی توصیفی از دانش آموز در مسیر یادگیری حمایت می کند. از روابط موجود در کلاس بین دانش آموزان در مسیر اخلاقی شدن مراقبت می کند.

واقعیتی است در خورد توجه که با اندازه گرفتن از میزان یادگیری های دانش آموزان نمی توان از آن مراقبت کرد نمی توان به اعتلا و توسعة یادگیری امید داشت. با رتبه دادن این هدف محقق نمی شود. می گویند در مثال مناقشه نیست این کار مانند این است که باغبانی به جای مراقبت از گلهایش مدام آنها را به امید رشد بیشتر، شمارش کند. مثلاً تعداد برگ ها و غنچه های آنها را بشمارد و ثبت نماید. در حالی که رشد گلها معلول مراقبت های اوست نه شمارش های مکرر آنها . اما اگر اين الگوي ارزشيابي را الگويي مراقبت محور بناميم . بايد نشان دهيم كه مراقبت مورد نظر در عمل معلم در چه ابعاد و مولفه هايي بروز و ظهور پيدا مي كند.

مراقبت در وهله نخست در عرصه فرايند يادگيري بروز مي كند. يعني معلم در فرايندهاي يادگيري، از دانش آموزان مراقبت مي نمايد . اين مراقبت از طريق توجه وتمركز بر روي فرايندها و فعاليت هاي كه و مستمرا مورد معاينه و بازنگري قرار مي گيرد ، انجام مي گيرد. در صورتي كه اين فرايندها و اقدامات به خوبي صورت پذيرد يادگيري نيز به خوبي به طرف مقاصدش روان خواهد شد. فرايندهاي يادگيري مجموعه اقداماتي است كه در جريان يادگيري براي تحقق اهداف يادگيري توسط معلم و دانش آموزان انجام مي شود. اين اقدامات در قالب بازخوردهايي كيفي و توصيفي نمود پيدا مي كند كه در فرايند يادگيريداد و ستد مي شود. اين بازخوردها به منظور بهبود و توسعه اقدامات يادگيريدانش اموزان صورت مي گيرد. به دليل وجود منابع متكثر بازخورد در واقع فرايند يادگيري در جريان مستمری از بازخوردها شناور است. تلاشها و کوششها رصد مي شود ضعف ها و قوت ها شناسايي و و مداخلات مناسبي براي بهبود فرايند يا اقدامات يادگيري اجرامي شود.

وجه ديگر مراقبت معلم در اين الگوي ارزشيابي توجه و مراقبت از تحقق پيامدهاي يادگيري است. معلم در اين رويكرد ارزشيابي در عين حال از تحقق و بروز پيامدهايي يادگيري در عملكرد دانش آموزان نيز مراقبت مي كند . اين بدان معناست كه تكاپوي يادگيري را در مسير اهداف و اغراض تربيتي قرار مي دهد . براي معلم مهم اين است كه دانش آموزانش چه تغييرات تربيتي داشته اند و در واقع چه يادگرفته اند و اين كه قوت ها و ضعف هاي يادگيري آنها چيست و چگونه مي توان برطرف كرد؟

مراقبت معلم همچنين شامل فضا و جو حاكم بر كلاس درس نيز می شود. از اين وجه معلم مراقبت مي كند تا مناسبات درون كلاسي، مناسباتي انساني و اخلاقي و غير اسيب رسان به شخصيت دانش اموزان باشد. از جمله مهمترين راهبرد چنين مراقبتي،ايجاد يك فضاي مشارکتی است. در اين فضا، دانش آموزان تلاش مي كنند تا با همديگر يادبگيرند. وجود روش همسال سنجي در اين الگوي ارزشيابي نشان از ايجاد چنين فضايي دارد اين روحيه مشاركت و رفاقت كلاس را از تنش هاي آزار دهنده خالي مي سازد. معلم نيز ضمن مراقبت از اين فضا مناسبات خود را با دانش آموزان بر اساس اعتماد و احسان قرار دهد.

مهمترین کاری که معلم در این راستا باید انجام دهد ایجاد یک فضای صمیمی و دوستانه در کلاس است که دانش آموزان در ان احساس تعلق و وابستگی داشته باشند. یک دانش آموز در این فضای عاطفی مناسب خود را عضوی از یک گروه تلقی می کند و این باعث می شود نوعی معاضدت و همیاری بین اعضا گروه ( کلاس درس) توسعه پیدا نماید. راهکار اساسی برای تحقق این بعد مراقبتی ارزشیابی کیفی توصیفی ایجاد یک اجتماع یادگیری در كلاس است. تغيير كلاس از مجموعه از افراد هم سن به يك اجتماع كار ساده اي نيست. تبدیل کردن کلاس درس که شامل تعدادی دانش آموز است به یک اجتماع باعث می شود که احساس تعلق و همبستگی گروهی گسترش یابد و با شکل گیری این شرایط در کلاس دانش آموزان حس می کنند که با هم یادمی گیرند نه در کنار هم. این در حالی ست که به صورت معمول کلاس های درس شامل تعدادی دانش اموز است که به صورت فردی یادمی گیرند. دانش آموزان در اجتماع یادگیری به همكلاسي هاي خود به عنوان ياور و دستيار و به معلم به عنوان دستگير و حامي خود نگاه مي كنند.

اجتماع يادگيري طبق تعريف گروهي از افراد هستند كه داراي هدف و گرايش مشتركي هستند. يعني دانش آموزان بايد در كلاس به عنوان اجتماع يادگيري حس داشتن هدف مشترك يادگيري را داشته باشند كه در فعاليت هاي كلاسي با همديگر همكاري مي كنند تا به اهداف يادگيري مشترك برسند. بين اين دانش آموزان حس دوستي و همبستگي ايجاد مي شود.

نخستین انتشار در کانال تلگرام حکمت تربیت

دیدگاه خود را بنویسید انصراف

نشانی رایانامهٔ شما منتشر نمی‌شود. دیدگاه‌ها پس از بررسی نمایش داده می‌شوند.

دیدگاه شما

نام

رایانامه

ذخیره نام، ایمیل و وبسایت من در مرورگر برای زمانی که دوباره دیدگاهی می‌نویسم.