عاشورا و درسهای آن برای امروز
هوالحکیم تکریم و تعظیم رشادتها و حرکت اصلاح طلبانه امام حسین (ع) و یارانش در دهه هفتم قرن اول هجری سنت حسنه ای است که در جامعه اسلامی به ویژه شیعه ملاحظه می شود . این ایام، ایام تعظیم و تکریم این حرکت است. هر ساله به بهانه این ایام این فرصت برای شیعیان آن حضر ت باید فراهم باشد که به نقد و بازنگری اعمال و رویه ها و روندهای حاکم بر این سنت و اصلاح امور مسلمین بپردازند که دققیا همان منطق قیام ابا عبدالله الحسین (ع)است. این راهبرد مناسبی است برای توسعه و تعالی جوامع اسلامی و برخورد فعال و خرد ورزانه با ضرورتها و اقتضائات جوامع اسلامي که نوعی محاسبه نفس اجتماعی نیز هست. یعنی همان گونه که فرد فرد انسانهای دینورز باید پیوسته به صورت انتقادی به عملکرد خودبیندیشند و مدام در عمل خود بازنگری و اصلاحگری کنند، جوامع دینی هم باید به عنوان یک شخصیت اعتباری نیز اعمال خود را محاسبه و بازنگری کنند این یادداشت در راستای چنین روشی نوشته شده است.به عنوان یک نمونه به بررسی موردی سنت جاری در جامعه خودمان می پردازیم .
هرساله مبالغ هنگفتی با عنوان نذورات به بویژه (خوردنی ها) با یاد و نام امام حسین (ع) و یارانش هزینه می شود. طبق برخی گزارش ها ایرانی ها در سال نزدیک به دو هزار میلیارد تومان در این زمینه هزینه می کنند. اگرچه این آمار معتبر نیست اما زیاد هم دور از ذهن نیست و رقم قابل توجهی به شمار می آید. تردیدی نیست که یکی از فلسفه های مهم نذر در دین مبین اسلام به ویژه از نوع توزیع خوردنی ها و اشامیدنی ها، عدالت توزیعی بوده است. به ویژه این که در قرون و سالهای گذشته وضعیت معیشت بسیاری از مردم مناسب نبوده است و فقر و نداري شيوع زيادي داشته است این کا ر خود نوعی توزیع ثرورت و امکانات محسوب می شده است. در واقع این سنت به فلسفه عدالت جویانه دین مربوط می گردد. به سخن دیگر هسته ارزشی این سنت نذورات غدایی عدالت توزیعی است. در یک جامعه دینی بنا بر روایت امام علی (ع) که می فرمایید "بسیار می شود که فقر به کفر منجر می شود" در قران یکی فلسفه های بعث انبیاء در واقع برانگیختن مردم برای اقامه قسط و عدل بیان کرده است عدالت و مبارزه با فقر از وجوه جوامع دینی است و لذا باید سازوکار های اجتنماعی این جوامع نیز در راستای این هدف و غرض الهی سامان یابد. اما واقعیت این است که شرایط اجتماعی کشور ما در حال حاضر با فلسفه این سنت نذورات غذايي به شكل رايج و متداول آن تناسب آنچنانی ندارد اگر چه برخی گروه های اجتماعی به شدت نیازمند وجود دارد توزیع این نذورات غذایی بخشی از نیازهای آنان را جبران می کند . اما باید توجه داشت که نیاز آنها محدود به چند روز نمی شود. در عین حال این گروه های نيازمند اجتماعی با اين وسعت و گستردگی متناسب با سنت توزیع نذورات غذايي وجود ندارد. يعني توزيع غذا به مثابه نذر با این گستردگی براي امام حسين(ع) و بیاد او ضرورت اجتماعي در راستای تحقق عدالت ندارد به ویژه این که همراه با حیف و میل و بعضاً اسراف کاری نیز هست . همه می دانیم که اسراف گناهی است قران صراحتا ما را از آن باز داشته است. از این رو بسیار مناسب است که این سنت مورد بازنگری قرار گیرد و تکریم امام حسین (ع)و یارانش با نذروات غذایی به شکل هدایت شده ای دنبال شود. یعنی این که فلسفه عدالت جویانه دین در کنش های اجتماعی ما به گونه ای مناسب با شرایط و اقتضائات روز انجام گیرد و این هزینه های هنگفت که صرف تهیه توزیع خوردنی ها در این روزها می شود در مسیرهای مناسب و مورد نیاز جامعه هزینه شود . به نظر من این کار باعث رضایت بیشتر خدا و تعمیق حرکت های اصلاحی در جامعه خواهد بود. ما در شرایط امروزی در بخشهای مختلف جامعه نیازمند مساعدت های مردمی هستیم. رود خانه پر شتاب و پر آب نذورات خوراکی و خوردنی را باید به سمت این وادی تشنه هدایت نماییم بخشهایی مانند:
مراکز نگهداری معلولین
مراکز نگهداری سالمندان
مراکز بازپروری و اصلاح و تربیت
گروه های حفاظت از محیط زیست
مدارس و مراکز آموزشی در مناطق محروم
آزادی زندانیان مراکز فرهنگی در مناطق کمتر برخودار
و..
این بدان معناست که ما در این فقره با رعایت هسته ارزشی این سنت یعنی عدالت توزیعی، آن را با شکل و رویه دیگری دنبال می کنیم که با شرایط و اقتضائات جامعه کنونی سازگاری بیشتری دارد. توجه داشته باشیم که اگر این مبالغ یا حداقل بخش بیشتر آن ( به نظر می رسد بخش حداقلی ان برای بر پایی برخی مراسمات ضروری است)در این جهات هزینه شود تحولات و اصلاحات اجتماعی و فرهنگی ارزشمندی به وقوع خواهد پیوست که همان بر پای داشتن و دنبال کردن جریان اصلاح طلبی امام حسین (ع) خواهد بود. تردیدي نیست که این هزینه ها را باید با یاد شهدای کربلا و احیا راه و روشن نگهداشتن چراغ فروزان اصلاح گری آنها صورت گیرد به بیان ساده، راهبرد نذر در ایام تکریم قیام امام حسین(ع) راهبرد نذورات هدایت شده باید باشد. بی تردید این تحول در نگاه به سنت نذر نیازمند فرهنگ سازی عمیق و وجود سلسله ای انسانهای پیشرو و افکار ساز است. ايجاد تحول و تعالی در سنت ها، نوعی هنجار شکنی هم محسوب می شود و جامعه برای این هنجار شکنی نیازمند جسارت و شجاعت است. دفاع غیر منطقی از برخی کنش های اجتماعی هنجار شده نا متناسب با مقتضیات عصری، هزینه جامعه را برای تعالی زیاد می کند و مانند یک ترمز عمل می نماید . امید که اهالی فرهنگ در توسعه و تنویر افکار عمومی برای ایجاد این شجاعت اجتماعی دست به کار شوند.
نخستین انتشار در کانال تلگرام حکمت تربیت
یادداشتهای مرتبط
همهٔ «عدالت آموزشی» ←
نقد اقتصادی حذف مدارس خاص؛ آنچه ناگفته مانده
به نظر من ایشان با توجه به انتخاب منظر نقد خود یعنی اقتصاد ، تمامی ابعاد موضوع را نکاویده است . اما پیشنهاد خوبی را برای رفع برخی…
استدلالی فایدهگرایانه بر ناعادلانهبودن مدارس تیزهوشان
تیزهوشان سلام. امروز من در حین مطالعه دیدگاه فایده گرایی در حوزه اخلاق و عدالت متوجه نوعی استدلال برای غیر عادلانه بودن مدارس تیزهوشان شدم که برایم بسیار…
دربارهٔ مخالفت با حذف مدارس سمپاد
سلام دوستان. اخیرا در خبرها امده است که دکتر مجتهدی یکی از اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی در گفت و گویی چنین بیان کرده است که بیشتر اعضای…